Select your language

Andere informatie en diensten van de overheid : www.belgium.be  Logo Belgium

1. Kernboodschappen

  • In 2023 blijven tumoren en hart- en vaatziekten de belangrijkste groepen doodsoorzaken.
  • De sterfte aan hart- en vaatziekten blijft dalen over de tijd.
  • De belangrijkste specifieke doodsoorzaken in 2023 zijn overige hartaandoeningen, dementie en Alzheimer en longkanker.

2. Doodsoorzaken

Tumoren en hart- en vaatziekten blijven de belangrijkste groepen doodsoorzaken

In 2023 blijven tumoren en cardiovasculaire aandoeningen (of hart- en vaatziekten) de belangrijkste doodsoorzaken in België. Samen waren ze verantwoordelijk voor bijna de helft van alle sterfgevallen (48%) bij zowel mannen als vrouwen, een lichte stijging ten opzichte van 47% in 2022.

Hoewel de algemene verdeling van de doodsoorzaken voor mannen en vrouwen grotendeels vergelijkbaar is, blijven er enkele opvallende verschillen bestaan. Bij mannen is het aandeel sterfgevallen ten gevolge van respiratoire aandoeningen iets hoger (11% bij mannen tegenover 10% bij vrouwen) en is de kans groter dat zij overlijden aan uitwendige oorzaken, zoals verkeersongevallenen zelfmoord (7,3% bij mannen tegenover 6,3% bij vrouwen).

Vrouwen hebben daarentegen een hoger aandeel sterfgevallen dat wordt toegeschreven aan psychische en gedragsstoornissen (6% bij vrouwen tegenover 4% bij mannen) en neurologische aandoeningen, waaronder dementie en Alzheimer (5,6% bij vrouwen tegenover 4,9% bij mannen). Dit laatste verschil wordt grotendeels veroorzaakt door de langere levensverwachting van vrouwen, waardoor de kans groter is dat zij op latere leeftijd leeftijdsgebonden neurologische aandoeningen ontwikkelen.

Verdeling van doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk) naar geslacht, gerangschikt naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer*, België, 2023
Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel
(*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie

De sterfte aan hart- en vaatziekten blijft dalen over de tijd

Sinds 2014 voor mannen en sinds 2020 voor vrouwen zijn tumoren de belangrijkste doodsoorzaak in België geworden, waarmee ze voor het eerst sinds de jaren vijftig hart- en vaatziekten hebben ingehaald. Deze verschuiving wordt voornamelijk veroorzaakt door een sterke daling van de cardiovasculaire sterfte: tussen 2013 en 2023 daalden de leeftijd gestandaardiseerde sterftecijfers met 33% bij mannen en met 31% bij vrouwen. Deze daling weerspiegelt decennia van vooruitgang op het gebied van preventie en behandeling. Belangrijke factoren die hieraan hebben bijgedragen, zijn onder meer de afname van het roken, verbeterde farmacologische behandelingen van hoge bloeddruk en cholesterol, en medische procedures zoals trombolyse en stenting [1].

Hoewel de totale sterfte onder mannen nog steeds hoger ligt, daalt het sterftecijfer bij hen sneller dan bij vrouwen. Tussen 2013 en 2023 daalde de sterfte aan tumoren bij mannen met 23%, tegenover 13% bij vrouwen, en daalde het aantal sterfgevallen als gevolg van respiratoire aandoeningen met 21% bij mannen en met 6% bij vrouwen.

Ook het aantal sterfgevallen door uitwendige oorzaken, zoals ongevallen en zelfmoord, daalde in dezelfde periode: met 6% bij mannen en 9% bij vrouwen.

Daarentegen nam het aantal sterfgevallen dat aan onduidelijke oorzaken werd toegeschreven sterk toe: met 27% bij mannen en 31% bij vrouwen in dezelfde periode. Deze ICD-10 categorie omvat sterfgevallen waarvoor geen duidelijke onderliggende oorzaak kan worden vastgesteld. Het vaststellen van een specifieke doodsoorzaak is moeilijker bij ouderen. De toename van het aantal sterfgevallen dat aan onduidelijke oorzaken wordt toegeschreven, kan verband houden met de vergrijzing van de bevolking.

Tussen 2022 en 2023 daalde het sterftecijfer voor zowel mannen als vrouwen samen bij tumoren, hart-en vaatziekten en uitwendigde doodsoorzaken. Daarentegen steeg het aantal sterfgevallen dat werd toegeschreven aan onduidelijke oorzaken met 6,5% en nam de sterfte aan respiratoire aandoeningen licht toe met 0,5%.

  • Mannen
  • Vrouwen
  • Totaal

Naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* van de 5 belangrijkste doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk) bij mannen, België, 2000-2023
Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel
(*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie

Naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* van de 5 belangrijkste doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk) bij vrouwen, België, 2000-2023
Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel
(*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie

Naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* van de 5 belangrijkste doodsoorzaken (volgens ICD-10-hoofdstuk), België, 2000-2023
Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel
(*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie

De belangrijkste specifieke doodsoorzaken verschillen per geslacht en gewest 

In 2023 zijn de drie belangrijkste specifieke doodsoorzaken voor mannen en vrouwen samen in België: overige hartaandoeningen, dementie en Alzheimer en longkanker.

Mannen hebben een hogere sterfte aan overige hartziekten en coronaire hartziekten, en over het algemeen hogere leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfers dan vrouwen. Vrouwen vertonen daarentegen een hogere sterfte aan dementie en Alzheimer, wat hun langere levensverwachting en de grotere last van leeftijdsgebonden neurologische aandoeningen weerspiegelt. Ook cerebrovasculaire aandoeningen komen vaker voor bij vrouwen.

De regionale patronen zijn grotendeels vergelijkbaar, maar er zijn enkele opvallende verschillen. Bij vrouwen komt longkanker niet voor in de top 10 van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, terwijl deze aandoening zowel in het Vlaamse Gewest als in het vla Gewest op de vijfde plaats staat. Bij mannen komt longontsteking niet voor in de top 10 van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, in tegenstelling tot de andere gewesten. Dementie en Alzheimer staan het hoogst in het Vlaamse Gewest, aanzienlijk hoger dan in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest. Ten slotte is in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de belangrijkste doodsoorzaak onbekende en niet-gespecificeerde oorzaken. Dit hoge aantal zou verband kunnen houden met de internationale samenstelling van de bevolking van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Wanneer Belgische inwoners in het buitenland overlijden, is er geen overlijdensakte voor hen beschikbaar en wordt de doodsoorzaak als onbekend geregistreerd.

  • Mannen
  • Vrouwen
  • Totaal

Rangorde van de belangrijkste doodoorzaken naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* bij mannen, België en gewesten, 2023
Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel
(*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie




Rangorde van de belangrijkste doodoorzaken naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer* bij vrouwen, België en gewesten, 2023
Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel
(*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie




Rangorde van de belangrijkste doodoorzaken naar leeftijd gestandaardiseerd sterftecijfer*, België en gewesten, 2023
Bron: Eigen berekeningen op basis van de gegevens van Statbel
(*) met de Europese standaardpopulatie 2010 als referentie




3. Meer informatie

Bekijk de metadata voor deze indicator

Statbel: Doodsoorzaken

Mortaliteit | sciensano.be

Wereldgezondheidsorganisatie: ICD-10

Achtergrond

De doodsoorzaken zijn geclassificeerd volgens de Internationale Classificatie van Ziekten, 10de editie (ICD-10) [2]. In dit rapport wordt sterfte geanalyseerd op basis van de onderliggende doodsoorzaak, zoals aangegeven op de overlijdensakte. De onderliggende doodsoorzaak wordt in de regel verkozen boven de onmiddellijke en de bijdragende doodsoorzaken voor sterftestatistieken, omdat vanuit een volksgezondheidsperspectief het doel is om de keten van gebeurtenissen die tot de dood leiden te doorbreken en de onderliggende oorzaak te voorkomen [1].

In een eerste stap worden de oorzaken van algemene sterfte (alle leeftijden) beschreven volgens de ICD-10-hoofdstukken. Deze zijn gebaseerd op het eerste letter van de ICD-10 codes. In een tweede stap worden de 10 belangrijkste specifieke doodsoorzaken gerangschikt voor België en voor de gewesten.

De sterftecijfers zijn gestandaardiseerd naar leeftijd, met de Europeaanse standaardpopulatie 2010 als referentie, om rekening te houden met het effect van variaties in de leeftijdsstructuur tussen bevolkingsgroepen.

Definities

Internationale Classificatie van Ziekten (ICD-10)
De Internationale Classificatie van Ziekten is een internationale codering voor ziekten en voor een zeer breed scala aan tekenen, symptomen, traumatische letsels, vergiftigingen, sociale omstandigheden en uitwendige oorzaken van letsel of ziekte.
Tumoren
In de ICD-10 ook wel neoplasmata genoemd. De groep neoplasmata omvat 95% van de kwaadaardige neoplasmata (of kankers), terwijl de overige 5% bestaat uit tumoren met goedaardig of borderline gedrag.
Uitwendige oorzaken
Uitwendige oorzaken hebben betrekking op sterfgevallen als gevolg van onopzettelijk letsel (ongevallen), moord, zelfmoord en andere externe factoren, zoals medische fouten, complicaties bij medische of chirurgische zorg, of oorzaken waarvan de intentie onduidelijk is.
Onduidelijke oorzaken
Deze ICD-10-classificatie omvat gevallen waarin geen specifieke diagnose of doodsoorzaak kan worden vastgesteld. Ze wordt gebruikt wanneer symptomen te vaag zijn om aan een ziektecategorie te worden toegewezen, wanneer informatie onvolledig is of wanneer informatie ontbreekt. Kortom, onduidelijke oorzaken omvatten sterfgevallen en klinische consulten waarbij de oorzaak onbekend, niet gespecificeerd, voorlopig of anderszins niet classificeerbaar is.
Overige
De categorie ‘Overige’ omvat: aandoeningen van het bewegingsapparaat en het bindweefsel, aandoeningen van het bloed en de bloedvormende organen en bepaalde aandoeningen van het immuunsysteem, aandoeningen van de huid en het onderhuidse weefsel, aangeboren misvormingen en chromosomale afwijkingen, bepaalde aandoeningen die hun oorsprong vinden in de perinatale periode, complicaties van zwangerschap, bevalling en kraambed.
Leeftijd gestandaardiseerd cijfer
Het leeftijd gestandaardiseerde cijfer is een gewogen gemiddelde van de individuele leeftijdsspecifieke cijfers, berekend aan de hand van een externe standaardpopulatie. Het is het cijfer dat zou worden waargenomen als de populatie dezelfde leeftijdsopbouw zou hebben als de standaardpopulatie. Deze standaardisatie is noodzakelijk bij het vergelijken van verschillende populaties die qua leeftijdsopbouw van elkaar verschillen.
Overige hartaandoeningen
Deze categorie van doodsoorzaken omvat alle hartziekten met uitzondering van coronaire hartziekte. Hieronder vallen voornamelijk hartfalen, atriumfibrilleren en -flutter, hartstilstand, complicaties en onduidelijk omschreven hartziekten, en ten slotte andere hartritmestoornissen.
Onbekende oorzaken
De onbekende en niet-gespecificeerde doodsoorzaken bestaan voornamelijk uit onbekende oorzaken van sterfte (R99). In België worden sterfgevallen van Belgen die in het buitenland plaatsvinden, systematisch als ‘onbekend’ gecodeerd.
Overige ongedefinieerde oorzaken
Deze categorie van doodsoorzaken omvat alle slecht omschreven oorzaken die niet vallen onder het wiegendoodsyndroom (SIDS) of onbekende oorzaken. Het gaat voornamelijk om aspecifieke symptomen zoals ouderdom, verstikking, malaise en vermoeidheid. Dit zijn doodsoorzaken die doorgaans niet als geldige onderliggende doodsoorzaken worden beschouwd in rapportages over de volksgezondheid, maar die nog steeds vaak worden gebruikt.
Overige kankers
De 21 meest voorkomende vormen van kanker worden afzonderlijk gerapporteerd. Alle minder vaak voorkomende vormen van kanker worden in deze categorie van doodsoorzaken samengebracht om een te verregaande opsplitsing te voorkomen. Opvallend is dat een derde van de kankers in deze groep betrekking heeft op tumoren waarvan de plaats van oorsprong niet gespecificeerd is.
Overige hart-en vaatziekten
Deze categorie van doodsoorzaken omvat alle aandoeningen van de bloedsomloop die niet als hartziekten of cerebrovasculaire aandoeningen zijn geclassificeerd. Het gaat voornamelijk om longembolie, aneurysma en dissectie van de aorta, hypertensie en atherosclerose.
Overige digestieve aandoeningen
Deze categorie van doodsoorzaken omvat alle aandoeningen van het spijsverteringsstelsel, met uitzondering van maagzweren en cirrose. De meest voorkomende aandoeningen zijn vaataandoeningen van de darm, paralytische ileus en darmobstructie zonder hernia, evenals andere gespecificeerde aandoeningen van het spijsverteringsstelsel.
Onderliggende doodsoorzaak
De ziekte of het letsel waarmee de reeks ziekelijke gebeurtenissen die rechtstreeks tot de dood hebben geleid, is begonnen, of de omstandigheden van het ongeval of geweld die het dodelijke letsel hebben veroorzaakt.
Onmiddellijke doodsoorzaak
De laatste ziekte, het laatste letsel of de laatste complicatie die rechtstreeks de dood heeft veroorzaakt.
Bijdragende doodsoorzaak
Alle andere belangrijke ziekten, aandoeningen of letsels die hebben bijgedragen aan het overlijden, maar die niet de onderliggende doodsoorzaak vormen.

Referenties

  1. Mensah GA, Wei GS, Sorlie PD, Fine LJ, Rosenberg Y, Kaufmann PG, et al. Decline in Cardiovascular Mortality: Possible Causes and Implications. Circ Res. 2017 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5268076/  
  2. WHO. ICD-10: International statistical classification of diseases and related health problems: Instruction manual. Geneva: World Health Organization; 2011.

Gelieve deze pagina als volgt te citeren: Sciensano. Sterfte en Doodsoorzaken: Doodsoorzaken, Health Status Report, 22 Okt 2026, Brussel, België, https://www.gezondbelgie.be/nl/gezondheidstoestand/sterfte-en-doodsoorzaken/algemene-sterfte-naar-doodsoorzaak